Siz bu gizemli yazıyı okumaya başlarken arkada çalsın parçasının linkini bırakıyorum…

(Ufak bir aksaklıktan dolayı yazının görsellerini daha sonra ekleyeceğim)

Selene’s Awakening Horos/Daemonia Nymphe

Tarihler 26 Nisan 1986’yı gösterdiğinde yani bundan tam 37 sene evvel 01.23 sularında bulunduğu bölge ve çevre şehirleri  etkisi altına alan  Sovyetler Birliği’ne bağlı Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin Pripyat şehri yakınlarındaki,Kiev’in 130 kilometre kuzeyindeki Çernobil Nükleer Santrali’nin 4 numaralı reaktöründe gerçekleşen tüm zamanların en büyük  nükleer kazasının yanı sıra çevre felaketlerinden de biri olmuştur, öyle ki 1945’te Hiroşima’ya atılan atom bombasının 50 katına eşit miktarda radyasyon yayılmasına sebep olmuştur. Oldukça ilgi çekici hikayesine giriş yapmadan önce hali hazırda sunulan nedenleri inceleyelim…

Elektrik kesilmesi deneyinin ardından, reaktörün acil kapatılması sırasında çekirdeğin kazara patlaması.Can kaybı 31 (değiştirilmeden resmi rapora geçirilen sayı).

Araştırmalara göre yaklaşık 200 bin insanın yaşamını yitirdiği gözlemlendi.Kalanlar için ise hayat, felaket senaryosunun başlangıcıydı.

Kapının ardındaki gerçek;
Mutasyonlar…

Bu faciadan sonra milyonlarca çocuk sakat doğdu,kanser vakalarında artış gözlemlendi.Mesela birçok hayvan da mutasyona uğradı.

Peki tüm canlı ekolojisini yerle bir eden felaketin ardından günümüzde ağaçlar neden taze yeşil görüntüye sahiptirler,düşündünüz mü ?

Patlama o kadar kuvvetliymiş ki ağaçların içinde bulunan çürütücü etkiye sahip bakterilerin ölmesinden dolayı ağaçlar varlığını sürdürmeye devam etmişler.

Nesiller boyu süren ve sürmekte olan radyasyonun etkisi insanlar tarafından hâlen ilgi çekici boyuttadır.

ÇERNOBİL NÜKLEER SANTRALİ NE ZAMAN İNŞA EDİLDİ ?

1986 senesinde Çernobil Nükleer Santrali’nde çalışan, günümüzde ise Ukrayna Nükleer Enerji ve Sanayi Sektörü Emektarları Birliği Başkanı olan Maksim Kremen o döneme ilişkin hatıralarını basın ile paylaştı.

İnşasına 1970 senesinde başlandı.

Santralde çalışan insanların aileleri için Pripyat şehri kuruldu.

Santralde bulunan ilk reaktör ünitesi takvimler 1977’yi gösterdiğinde devreye girdi.

Üzerinden zaman geçtikten sonra kalan üç güç ünitesinin de dahil olmasıyla yıl içinde tüketilen enerji miktarı 29 milyar kilowatt saate ulaştı.

Santralin her biri 1000 MW gücünde olup,12 reaktör ile dünyanın en büyük nükleer santrali haline gelmesi umuluyordu.

Patlama olduğunda dört reaktörle çalışan ve kalan iki reaktörün de inşaat halinde olduğu biliniyordu.

Peki o gün 26 Nisan 1986’da neler yaşandığına birlikte bakalım.

Santralin dördüncü reaktöründe rutin bakım hazırlıklarına başlandı.

İleride muhtemel felaketler için yedek güç kaynağı olarak jeneratörün test edilmesi planlanıyordu.

Deney 700-1000 MW güç seviyesinde yapılması kararlaştırıldı.

Felaketten bir gün önce reaktör gücü 1600 Mw’ya düşürüldüğü ve test gereği acil soğutma sistemi devre dışı bırakıldığı biliniyor.

Saatler 23.10’nu gösterdiğinde güç seviyesi 700 MW’ya indirilmeye başlandı.Otomatik güç moduna geçilsede, güç durdurma ayarı 700 MW’ya ayarlanmadığı için  güç seviyesi 30 MW’ya düştü.

Görevliler gücü geri kazanmaya çalışsa da sonunda testi planlananın altında 200 MW gücünde başlattı.

Saatler 01.23’te kumandanın acil durdurma sinyali yandı.

Görevli reaktörü durdurma düğmesine bastı ve kontrol çubukları aşağı doğru hareket etti.Güç seviyesi normal seviyenin 100 katına ulaştı.

Durum kontrolden çıkarak iki büyük patlama meydana geldi.

Olayın  tanıklarının deyimlerine göre, ilk patlamada kırmızı, ikincisinde ki patlama mavi bir alev yükseldi ve ardından santralin üzeri dev bir bulutla kaplandı.

İnsanlık Ve Çevre Faciasının Nedenleri Hâlen Araştırma Ve Tartışma Konusu

Sovyetler Birliği’nde kazanın sebebini araştırmak için kurulan devlet komisyonu, santral personellerini ve yönetimini kazanın baş sorumlusu ilan etti.

Yasa gereği güvenlik kurallarını ihlal ettikleri sebebi ile santral müdürü Viktor Bryuhanov ile şef mühendis Nikolay Fomin 10’ar yıl, şef mühendis yardımcısı Anatoliy Dyatlov beş yıl, reaktörün sorumlusu Aleksandr Kovalenko üç yıl, vardiya amiri Boris Rogojkin ve denetmen Yuriy Lauşkin ikişer yıl hapis cezasına mahkum edildi.

Nükleer felaketin ardından bir süre sonra Pripyat şehrinde ve Çernobil nükleer santralinin çevresindeki 10 kilometrelik alanı kapsayan yaşam alanları tahliye edildi.

Kazanın sebep olduğu yangınların 10 gün sürdüğü belirtildi.

Patlamanın etkisi ile  çevreye yaklaşık 380 milyon kuri (radyoaktivite birimi) (ömür boyu) radyasyon yayıldığı belirtildi.

Günümüzde el ölçüm cihazlarındaki değer 30 üstünde ise tehlike arz ediyor.

Elbette bu değerler ölçüldüğü alana göre değişim gösteriyor.

Demir nasıl radyasyonu emebiliyorsa aynı şey toprak yada su içinde geçerli.

Dökme demir: Radyasyondan korunma özellikleri

Gama radyasyonuna karşı mükemmel direnç gösterirler. Bununla birlikte, nötron akışı altında, dökme demirler, 1 ila 10 MeV arasında enerjilerle yakalama gama ışınları üretir ve safsızlık seviyesine bağlı olarak oldukça değişken seviyelerde aktive olur (Mn, CO, Ti, vb.).

Γ-rays ve X-rays, yüksek-density kurşun veya demirden oluşan kalın plakalar kullanılarak korunabildiğinden, radyasyon jeneratörlerinden gelenler demir ve benzerleri kullanılarak engellenebilir. Yüksüz nötronlar enerjilerini çarpışma yoluyla kaybederler ve maddelerle etkileşim yoluyla emilirler..

Gama radyasyonunun her iki metal üzerinde de çok az kalıcı etkisi vardır. Gama enerjisi, metallerdeki elektronları içeren iyonlaşma ve uyarma ile sonuçlanır ve çok az miktarda iç ısı ortak etkidir; aynısı x ışınları için de geçerlidir. Nötronların her iki metalde de daha dramatik etkiler üretme olasılığı çok daha yüksektir.

Şöyle örnek vermek gerekirse malzemenin atom yoğunluğu ne kadar fazla olursa absorbe etmesi de o kadar fazla olur.Bildiğimiz üzere metaller reaksiyona en yatkın elementler olup paslanma,aşınma genelde gözlemlediğimiz değişimlerdir.

Kurşunun radyasyonunu en çok emen metal olduğunu biliyor musunuz ?

Bu yüzden radyasyonu engellemek için kurşun ve beton ile hazırlanmış odacıklarda muhafaza edilir radyasyonun atığı.

Kurşunu biraz yakından incelediğimizde karşılaştığımız manzara aşağıdaki gibidir.

Kurşun, zayıflaştırıcı özellikleri nedeniyle radyasyon koruması için uzun süredir “seçilmiş unsur” olarak kabul edilmektedir. Kurşun korozyona dayanıklı ve dövülebilir bir metaldir. Kurşunun yüksek yoğunluğu (santimetreküp başına 11.34 gram), onu X-ray ve gamma-ray radyasyonuna karşı etkili bir bariyer haline getirir.

PEKİ YA RADYASYONUN NESNELER ÜZERİNDE KALICI BİR ETKİSİ VAR MI ?

Bu tür radyasyonlar bir kişiye veya bir nesneye etki ettiğinde, enerjisinin bir kısmını veya tamamını kişi veya nesnede etkileşime girebilir ve biriktirebilir, ancak bu enerji, indüklenmiş radyoaktivitesi olmadan çok az miktarda ısı veya atomların ve moleküllerin uyarılması şeklinde dağılır.

NÜKLEER SANTRAL KAZALARINDAN SONRA İYOT HAPI NEDEN ÖNEMLİ BİR HÂLE GELDİ ?

Bu faciadan sonra ortaya çıkan radyoaktif maddelerden korunmak için bir dizi önlemler alındı.

Tiroit bezlerimizin görevini yerine getirebilmesi için yeteri miktarda hormon ve iyot gereklidir.

Vücudumuzda kullanılan iyot, stabil iyot olan iyot-127 (I-127)’dir

Lakin iyotun farklı izotopları da bulunmaktadır.

Bu izotoplardan biri olan İyot-131 (I-131) nükleer santrallerde kullanılan uranyum fisyon reaksiyonları sırasında üretilir.

Nükleer kazalarda ortaya çıkan radyoaktif iyot (iyot-131) insan sağlığına son derece zararlıdır.

İyot-131 havaya karışarak solunum yoluyla vücuda girer. Aynı zamanda suya ve yemeklere de karışabilme ihtimali olağandır.

Tiroit bezlerimiz normal iyotu ve radyoaktif iyotun arasındaki farkı ayırt edemez duruma gelir ve bu sebepten alınan radyoaktif iyot vücutta kullanılmaya başlanır.

Bu iyotun yaydığı radyasyon, tiroit ve çevresindeki dokuyu etkileyerek fonksiyon bozukluklarına ve kansere sebebiyet veriyor.

İYOT HAPININ NÜKLEER PATLAMA SONRASINDAKİ GÖREVİ

Potasyum-İyodür (KI) olarak bilinen iyot hapları, radyoaktif olmayan iyot (I-127) içermektedir. İyot hapları tiroit dokusunun iyot ihtiyacını karşılayarak, radyoaktif iyotun (I-131) kullanımını engellemeyi amaçlamaktadır.

TÜRKİYE BU FACİADAN ETKİLENDİ Mİ ?

Raporda Çernobil’deki patlama sonrasında oluşan radyoaktif bulutların 3 Mayıs 1986 Cumartesi günü Marmara’ya, 4-5 Mayıs günleri Batı Karadeniz’e, 6 Mayıs günü Çankırı üzerinden Sivas’a, 7-9 Mayıs tarihlerinde Trabzon-Hopa’ya ulaştığı, 10 gün sonra da tüm Türkiye’ye radyoaktif parçacıkların yayıldığı belirtilmekte.

Çok düşük de olsa hâlen izlerine az miktarda rastlamak mümkün.

ÇERNOBİLDEN İLHAM ALINAN KURGULAR

Oyun tutkunları iyi bilir  Call Of Duty 4 Modern Warfare  (COD4) efsanevi oyununun bir bölümü oldukça tanıdıkdır.

2007-2012 “Call of Duty altın çağı” olarak bilinir de diyebiliriz.

Zamana  damgasını vurmuş olan “Elli bin insan burada yaşardı, artık hayalet bir şehir.” repliğiyle serinin yeni karakterini belirleyen,tek kişilik modda görevleri geçerken

” One shot One kill ” (1 Shot-1 Kill) diğer bir deyişle sniper görevi vardır.

Serinin en unutulmayacak iki görevinden biri olup,komutanımız McMillan ile birlikte Imran Zakhaev’i elimin etmek için gizli bir göreve gönderiliyorduk. Call of Duty: Modern Warfare, nükleer silahlar tarafından yok olan şehir Pripyat’ı izlemek gibi bir fırsat sunuyor.

ÇERNOBİL’DEN GELEN İLHAM

Pripyat ve Çernobil’in bir turist akınlarına ev sahipliği yapmasının sebebi son yıllarda popüler kültürde çokça yer alması: S.T.A.L.K.E.R: Shadow of Chernobyl, Call of Duty 4: Modern Warfare gibi oyunlar, Chernobyl Diaries adlı korku filmi, Top Gear televizyon programının bir bölümü, Netflix’in Our Planet adlı belgeselinin bir bölümü Çernobil’de geçiyor.

Chernobyl

Chernobyl, İngiliz-Amerikan yapımı beş bölümlük tarihi drama türünde çekilen TV mini dizisidir.

Chernobyl, Amerikan kablo kanalı HBO ile İngiliz televizyon kanalı SKY’ın ortak yapımıdır.

Dizi Craig Mazin tarafından yazılıp çiziliyor.Yönetmeni ise Johan Renck’dir.

Jared Harris, Stellan Skarsgard,

Emily Watson gibi isimler oyuncu kadrosunu oluşturmaktadır.

ÇERNOBİL’DEN ÖNCE PRİPYAT

Pripyat şehrinden Çernobil öncesi söz etmek mümkün değildir.

Çünkü adını kıyısında bulunduğu Pripyat Nehri’nden alan bu şehir tamamen oradaki santral çalışanlarının ve ailelerinin ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulmuştur.

1970’de yerleşilen Pripyat’ın nüfusu, 1977’de faaliyete geçen Çernobil Nükleer Santrali ile birlikte 1980’lerde 50 bine kadar yükselmiş.

50 bin gerçekten bir şehir için az bir rakam değil.

ÇERNOBİL “İNSAN VE HAYVANLARIN KAÇINILMAZ MUTASYONU”

İyonlaştırıcı radyasyonun insan sağlığı üzerindeki zararlı etkileri uzun zamandır biliniyor. Bir çalışma, ebeveynlere radyasyona maruz kalmanın ebeveynden çocuğa yeni genetik değişikliklere yol açtığına dair hiçbir kanıt bulamadı.

İkinci çalışma, kazanın yaydığı radyasyona çocukken veya fetüs olarak maruz kaldıktan sonra tiroit kanseri geliştiren kişilerin tümörlerindeki genetik değişiklikleri belgeledi.

Çernobil felaketinin radyasyonu binlerce ağacın yapraklarının kiremit rengine dönmesine sebep olarak çevredeki ormanlara yeni bir isim verilmesine sebep olmuştu: Kızıl Orman.

BİTKİLER DEMİŞKEN…

“Cladosporium sphaerospermum” adlı bir mantarın, radyosentez yoluyla radyasyon tükettiğini keşfettikten sonra, uzayda deney yapmaya karar verildi ve bir ay boyunca mantarın radyasyonu gerçekten engellediği keşfedildi.

Uzay istasyonunda yapılan deneyler, söz konusu mantarların radyoaktif gama ışınlarını kimyasal enerjiye dönüştürmek için melanini kullandığını ortaya çıkardı. ve bu yeteneğin gelecekteki uzay araştırmalarında faydalı olabileceği ortaya çıktı.

Bilim insanları, mantarın uzun uzay uçuşları sırasında hem ekipmanı hem de mürettebatı ölümcül radyasyondan korumak için kullanılabileceklerini ve en önemlisi de,radyoaktif atıkların temizlenmesine yardımcı olabileceğini umduklarını belirttiler.

Hali hazırda radyasyondan etkilenen birçok vatandaşın ve hayvanların da kalıcı mutasyonlara sebep olduğu bazı kaynaklarca bilinmektedir.

İki yüzü olan bir kedi, sekiz bacaklı bir kuzu; iki yüzlü buzağı; ve sırtından bacakları uzayan başka bir buzağı daha,ve geyiklerin mutasyonu…

GÜNÜMÜZDE PRİPYAT TURLARI

26 Nisan 1986’da 50 bin kişinin evi olan, 27 Nisan 1986’dan itibaren ise 30 yıldır kimsenin yaşamadığı Pripyat,dünyanın en ilgi çekici hayalet şehirlerinden birisidir.

Yüksek radyasyon seviyesine rağmen özellikle turistlerin yoğun ilgisi altında.

Bazı turlar eski bir hava yaratmak için ulaşımı dönemin otomobilleri ve otobüsleriyle sağlayıp, giymeniz için Sovyet askeri kostümleri verirken, bazıları santralin içini de programa dahil ediyor.

Pripyat’da bulunan lunaparktaki, 26 metrelik dönme dolap, paraşüt yolculuğu, çarpışan arabalar, tekne salıncakları ve atış galerisi gibi tüm zamanların en sevilen oyunları vardı. Ancak patlamadan sonra hiçbirinin bir önemi kalmadı.

Aslında o park hiç kullanılamamıştır.Günümüzde bu lunaparktaki özellikle çarpışan arabaların olduğu bölümü ziyaret ettiğinizde doğa ananın yeniden var oluşunun gücünü görmüş olacaksınız.

PRİPYAT’IN PERİLİ KÖŞKÜ

Pripyat Şehir Hastanesi, 410 yatağa sahipti ve birbirine bağlı klinikler ve ayakta tedavi tesis olarak hizmet vermekteydi.

Patlamadan birkaç gün sonra, hızla yükselen radyasyon seviyeleri nedeniyle hastane tamamen terk edilmek zorunda kaldı. Bugüne kadar birçok kişi, buranın perili olduğunu düşünüyor.

Radyasyon seviyesi normal değerlerin üzerinde olmasına rağmen kontrol altında ve güvenli seviyede olduğundan, rehber eşliğinde olmak koşuluyla günübirlik ya da 2-3 günlük yatılı turlara izin veriliyor.

Lakin bu turlarda ellerinizi hiçbir yere sürmemeniz gerekiyor aksi takdirde sonuçları sizin için iyi olmayabilir.

Bende, yıkılan bu hayalet şehrin büyüleyici atmosferini umuyorum ki bir gün yerinde ziyaret etme imkanına sahip olabilirim.

Aralık 2023/İstanbul-Türkiye